Civitas

Ze wstępu do „Od Dyktatury Do Demokracji. Drogi Do Wolności”:

„Od wielu lat zastanawiam się nieprzerwanie nad sposobami, w jaki ludzie mogą zapobiegać dyktaturom, i jak je obalać. Pielęgnuję w sobie tę troskę częściowo ze względu na przekonanie, że reżimy totalitarne nie powinny dominować i niszczyć żadnej ludzkiej jednostki. To przekonanie umocniły we mnie rozliczne lektury o znaczeniu wolności człowieka, jak i o naturze dyktatury (od Arystotelesa po analityków totalitaryzmu), a także historia systemów dyktatorskich (w szczególności nazistowskiego i stalinowskiego).

Miałem okazję poznać ludzi, którzy żyli i cierpieli pod rządami nazistów, łącznie z tymi, którzy przeżyli obozy koncentracyjne. W Norwegii spotkałem osoby, które oparły się faszystowskim rządom i przetrwały, ale słyszałem też o tych, które zginęły. Rozmawiałem z Żydami, którzy wyrwali się ze szponów niemieckiego nazizmu, i z ludźmi, którzy ich ratowali. Świadomość koszmaru rządów komunistycznych w różnych krajach nabyłem raczej z książek, niż w wyniku kontaktów osobistych. Koszmaru, który wydawał się tym bardziej dojmujący, że te rządy zostały ludziom narzucone w imię wyzwolenia od ucisku i wyzysku. W ostatnich latach, dzięki relacjom osób z takich krajów, jak Panama, Polska, Chile, Tybet, Birma – gdzie panowały lub panują rządy dyktatorskie – rzeczywistość współczesnych dyktatur stała się dla mnie nawet bardziej namacalna. Dzięki Tybetańczykom, którzy walczyli z chińską, komunistyczną agresją, dzięki Rosjanom, którzy odparli zamach stanu twardogłowych w sierpniu 1991 roku, dzięki Tajom, którzy w sposób pokojowy zablokowali powrót rządów wojskowych – spojrzałem szerzej na niełatwy problem podstępnej natury dyktatorskich reżimów.

Poczucie tragizmu i głębokie oburzenie w obliczu aktów okrucieństwa, a także podziw dla spokojnego heroizmu nadzwyczaj dzielnych mężczyzn i kobiet, towarzyszyły mi, gdy odwiedzałem miejsca, gdzie nadal było niebezpiecznie, a jednak opór trwał: w Panamie za rządów Noriegi; w Wilnie na Litwie, pozostającej jeszcze wtedy pod uciskiem sowieckiej Rosji; na placu Tiananmen w Pekinie, gdzie podczas hucznej demonstracji wolności pojawiły się pierwsze transportery opancerzone; a także w położonej w sercu dżungli kwaterze głównej demokratycznej opozycji w Manerplaw w „wyzwolonej Birmie”. Niekiedy odwiedzałem też miejsca będące symbolem pamięci poległych, takie jak wieża telewizyjna i cmentarz w Wilnie, park miejski w Rydze, gdzie strzelano do ludzi, centrum Ferrary w północnych Włoszech, gdzie faszyści ustawili w szeregu i rozstrzelali członków ruchu oporu, i prosty cmentarzyk w Manerplaw, miejsce spoczynku wielu mężczyzn, którzy zginęli zbyt młodo. Jest smutną konstatacją, że każda dyktatura pozostawia po sobie ogrom śmierci i zniszczenia.

Z tych trosk i doświadczeń wyniosłem głębokie przeświadczenie, że zapobieganie tyranii jest możliwe, że skuteczną walkę przeciw dyktaturze można prowadzić w taki sposób, aby uniknąć wzajemnych masowych rzezi, że dyktaturę da się obalić, jednocześnie nie dopuszczając do tego, by z popiołów odrodziła się kolejna. W poszukiwaniu najskuteczniejszych sposobów na obalanie rządów dyktatorskich – sposobów, które nie pociągałyby za sobą cierpienia i śmierci – czerpałem z wieloletnich badań nad dyktaturą, ruchami oporu, rewolucjami, myślą polityczną, systemami rządowymi, a zwłaszcza nad realnymi możliwościami oporu pokojowego.

Niniejsza publikacja jest tego rezultatem. Z pewnością daleko jej do ideału. Być może jednak, dzięki zawartym w niej wskazówkom, strategia nowopowstających ruchów wyzwoleńczych okaże się bardziej rozważna i skuteczniejsza.

Z konieczności, ale też na skutek przemyślanego wyboru, przedmiotem mojej pracy jest ten ogólny problem: jak zniszczyć dyktaturę i nie dopuścić do powstania nowej. Nie mam dostatecznej wiedzy, żeby przedstawić szczegółową analizę i gotową receptę dla danego państwa. Mam jednak nadzieję, że ta ogólna analiza okaże się użyteczna dla ludzi – w ciągle zbyt wielu, niestety, krajach – którzy obecnie mierzą się z rzeczywistością rządów dyktatorskich. Będą musieli uważnie przyjrzeć się zasadności przedstawionych tu argumentów, w kontekście swojej szczególnej sytuacji, i ocenić przydatność podstawowych zaleceń niniejszej analizy w swojej walce o wolność. Nigdzie w mojej pracy nie zakładam, że przeciwstawienie się dyktaturze to przedsięwzięcie łatwe, czy wolne od kosztów. Wszelkie formy walki wiążą się z komplikacjami i mają swoją cenę. Walka z dyktaturą pociąga za sobą ofiary. Jednakże ufam, że moje rozważania pobudzą przywódców ruchów oporu do podjęcia strategii, które mogą zwiększyć ich skuteczność przy minimalnej liczbie strat. Bynajmniej nie należy sądzić, że w chwili, gdy dyktatura upada, znikają wszystkie inne problemy. Upadek konkretnego reżimu nie oznacza narodzin utopii. Raczej stwarza korzystne warunki dla wytężonej pracy i długofalowych wysiłków na rzecz budowania bardziej sprawiedliwych relacji społecznych, gospodarczych i politycznych, w których nie ma miejsca na niesprawiedliwość i represje. Mam nadzieję, że to krótkie omówienie możliwych sposobów na obalenie dyktatury, okaże się przydatne wszędzie tam, gdzie ludzie żyją w ucisku i marzą o wolności.”

 

Gene Sharp

6 października 1993

Instytut im. Alberta Einsteina

Boston, Massachusetts

OD DYKTATURY DO DEMOKRACJI. Drogi do wolności pdf: od-dyktatury_a

 

Gene Sharp, urodzony 21 stycznia 1928 w North Baltimore, zm. 28 stycznia 2018 w Bostonie)

amerykański politolog, pisarz i teoretyk rewolucji bez przemocy (ang. nonviolent revolution). Założyciel Instytutu Alberta Einsteina, organizacji non-profit zajmującej się badaniem działalności politycznej bez użycia przemocy. Emerytowany profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Massachusetts Dartmouth. W 2009, 2012, 2013 i 2015 był nominowany do Pokojowej nagrody Nobla.

Znany z prac dotyczących walki bez przemocy (m.in. From Dictatorship to DemocracyThe Politics of Nonviolent ActionGandhi as a Political Strategist), które wpłynęły na liczne antyrządowe ruchu oporu na całym świecie. W 2011 otrzymał El-Hibri Peace Education Prize.  W 2012 został wyróżniony nagrodami Right Livelihood Award oraz Distinguished Lifetime Democracy Award.

Dyktatury zwykle istnieją głównie ze względu na wewnętrzny podział władzy w danym kraju. Ludność i społeczeństwo są zbyt słabe, żeby sprawiać reżimowi poważne problemy, a bogactwo i władza skupiają się w rękach nielicznych.

Gene Sharp „Od Dyktatury Do Demokracji. Drogi Do Wolności”

 

Hitler nieraz wzywał do pokoju, przez co rozumiał poddanie się jego woli. Pokój dyktatora jest często równoznaczny z pokojem więzienia czy grobu.

Gene Sharp „Od Dyktatury Do Demokracji. Drogi Do Wolności”

 

„Ponieważ tyran może nam narzucić tylko to,

czego nie mamy siły odeprzeć.”

Krishnalal Shridharani

 

„Lepiej być pełnym przemocy, niż tchórzem, albowiem w obliczu niesprawiedliwości, opór jest pierwszym nakazem.”

Mahatma Gandhi